Familiejoernaal

Analise van troufoto

2011-07-28T11:05:00.000-07:00

Analise van ‘n foto – Voorbeeld 4 (uittreksel uit 'n lesing wat ek aangebied het oor die historiese metode soos ons dit op skool onderrig. )

Behalwe dat die volgende voorbeeld ‘n visuele bron (foto) is , het ek dit gekies om te wys hoe jongmense belangstelling in geskiedenis kry deur die besef dat hulle voorvaders en hul eie familiegeskiedenis deel van historiese gebeure was.

So ‘n jaar of wat gelede is Zane in my matriekklas. Ek het geweet sy ma is ‘n Barkhuizen. Vir Zane, ‘n tipiese tiener seun, is die geskiedenis nie altyd so interessant nie.

Terwyl ons die Groot Depressie (1929) en die voorafgaande tydperk, die “roaring 20’s”, behandel, wys ek die kinders ‘n videogreep uit “Youtube” van die Charlston dans.

Die dogters lag lekker oor die “flappers” – vrouens wat na die Eerste Wêreldoorlog uit die Victoriaanse engheid ontsnap het. Flappers het sonder ‘n chaperone uitgegaan, in die openbaar gerook, drankies gedrink, hare en rokke korter gedra.

Dis toe dat ek die idee kry om hierdie foto van Zane se oupa- en ouma grootjie as onderrigbron te gebruik. Die leerlinge het die volgende inligtingsbronne gekry: die troufoto, die huweliksertifikaat en ‘n bladsy met inligting oor die modes van die tyd. Die kinders moes toe die volgende vrae antwoord:

(Ek gee weer voorbeelde van ‘n vraag, die vaardigheid wat geleer word tussen hakies en die moontlike antwoord. )

1. Wanneer het die huwelik plaasgevind? (onttrek inligting uit bron) Antwoord: Die huwelik het plaasgevind in 1928

2. Wat is die adres soos op die huweliksertifikaat gegee? (onttrek inligting) Sunnyside, Pretoria

2. Wat is Frederick en Mary se beroepe soos op die huweliksertifikaat aangedui? (onttrek inligting) Antw. Frederick is huurmotorbestuurder op Kerkplein en Mary is 'n kantoorwerker.

3. Wat word die tydperk 1920’s in die VSA genoem? (Analise agtergrond/konteks) Antwoord: Roaring 20’s, “sewe vet jare”

4. Lees die bron oor die flapper styl en verduidelik hoe die trourok en troupak voldoen aan die mode. (onttrek inligting en analise van agtergrond/konteks)

Antwoord: Die trourok is ‘n pragtige voorbeeld van die “flapper”- styl uit die 1920’s. Let op na die hare wat in ‘n kort bob gesny is en die sluier wat bo vas is aan ‘n “mob cap” of ook ‘n “clock hat” genoem. Die sluier is ook tipies geborduur. Sykouse is dikwels net tot onder die knie gedra en die rok is kort sodat hulle die charlston kon dans. Die skoene wat sy aan het is Mary Janes maar T-straps was ook gewild. Die ruiker met die baie groen blare is kenmerkend. In Brittanje is nog meer loof as in die VSA gebruik. Christoffel het ‘n modieuse dubbelbors pak aan. Dink maar aan Al Capone se pakke uit hierdie tydperk.

5. Wat word die internasionale ekonomiese krisis genoem wat ‘n jaar na die troue plaasgevind het. (konteks) Antwoord: Groot Depressie.

6. Gebruik jou kennis van die ekonomiese krisis en verduidelik die probleme waarmee hierdie jong getroudes heel waarskynlik mee te doen gekry het. (Analise van die tydperk/konteks)

Antwoord: Die leerders se antwoorde sou dit waarskynlik reg gehad het dat Christoffel en Mary van die plaas na die stad verhuis het en tipiese verstedelikte Afrikaners was. Hulle bly in Sunnyside. Die depressie sou hulle waarskynlik in armoede laat leef het. Werk was skaars. Hulle het finansieël gesukkel en die omstandighede het moontlik veroorsaak dat hulle later geskei is. Sewe kinders in 9 jaar.

7. Watter gevolgtrekking kan jy maak oor hulle geaardheid? die tipe mense wat hulle was? (Interpretasie). Antwoord: ongeag armoede en was hulle baie bewus van internasionale modes.

Terwyl ons nou na ‘n foto as bron kyk kan ons vinnig iets oor die eksterne kritiek van ‘n foto sê.

Alhoewel ‘n foto deur ‘n ooggetuie van ‘n gebeurtenis geneem is, moet kinders verstaan dat mens nie seker kan wees dat dit ‘n akkurate beeld is van wat gebeur het nie. ‘n Fotograaf het ‘n spesifieke doel in gedagte en hierdie doel moet bevraagteken word. Die gebruik van Photoshop skep tans ‘n groot krisis in die bepaling van betroubaarheid.

Lank gelede op Gykorie se werf

2010-10-28T12:21:00.000-07:00

Gykorie*, oftewel “Twee Spitskoppe”, het sy naam te danke aan die Khoi-herders wat lank gelede daar rondgeswerf het. Die rivier wat van suid na noord oor die plaas loop, het vir hulle die Kykoerierivier geword, want elke keer as hulle daar gaan water skep het of hulle vee laat suip het, het twee spitskoppe vir hulle vanuit die weste gewink. Toe Hollandse koloniste hulle later in daardie omgewing gaan vestig het, kon hulle nie aan ’n beter naam vir die stuk grond as Gykorie dink nie en die Khoi-naam vir die rivier is op die plaas oorgedra. Die rivier wat in Groot Spitskop ontspring, het dwarsdeur die jaar water. Die vrugbaarste deel van die plaas lê naby die samevloeiing van die Kykoerie- en Keurboomsrivier. Landerye en vrugteboorde is daar aangelê en die plaasopstal is in die middel van die 19de eeu daar opgerig. Die res van die plaas bestaan hoofsaaklik uit berggrond waar ongewone name soos Gert Sass se Berg en Roman se Kloof ’n mens laat wonder wie dié mense was en wat hulle verbintenis met Gykorie was.

*Volgens plaaslike oorlewering beteken Gykorie “mooi meisie”. Ek het egter G S Nienaber en P E Raper se Toponymica Hottentotica, Vol B, A – Z, p. 391 vir die verklaring van die naam Gykorie gebruik. Bogenoemde reeks waarvoor daar baie deeglik navorsing oor die oorsprong van Khoi-plekname gedoen is, is vroeg in die 1980’s deur die RGN gepubliseer.

Die eerste persoon aan wie Gykorie as erfpagplaas toegeken is, was Joseph Holland, die skoonseun van Johannes Cornelis (Hans) Barkhuysen van Kliprivier. Joseph (Peter son) wat c. 1799 in Nottinghamshire, Engeland gebore is, het as rondreisende onderwyser in Langkloof gewerk. Op 8 Julie 1826 is hy met Hans se oudste dogter, Elizabeth Sophia Catharina, op George getroud. Hulle het nie kinders gehad nie, maar het later ’n dogter aangeneem. Dit wil voorkom asof Joseph vir die eerste twintig jaar van sy huwelikslewe vir sy skoonpa op Kliprivier gewerk het, want Gykorie wat 3 415 morg groot is, is eers in 1846 amptelik op sy naam geregistreer. Hy het nie baie lank daar geboer nie, want agt jaar later is hy as 55-jarige op 27 Julie 1854 oorlede. Die plaas is daarna op die naam van Henry Buckley – ook ’n rondreisende onderwyser! – geregistreer aan wie dit net enkele jare behoort het. In 1858 het hy dit aan Holland se swaer, Nicolaas Michiel (Michael) Barkhuysen, verkoop. Michael is op Kliprivier gebore. Hy was die tiende kind van Johannes Cornelis wat op sy beurt die tweede kind was van Jan, die Barkhuysen-stamvader wat op Kykoe gewoon het. Soos sy pa en sy oupa voor hom, is Michael in 1853 ook met ’n nooi Van Rensburg, ene Christina Susanna Jacoba, getroud. Sy was egter nie van Riversdal se Van Rensburgs soos sy ouma Jacomina en sy ma Frederika nie, maar ’n kleindogter van Michiel Hillegert Janse van Rensburg, die Langkloof-“stamvader” van die Van Rensburgs. Michiel het hom aan die begin van die 19de eeu op Ganskraal gevestig. Hy en sy vrou, Christina Pieterse, het net een dogter en ’n seun, Johannes Hillegert, gehad. Anders as sy ouers, het Johannes en sy vrou, Johanna Elizabeth Meyer, dertien kinders gehad van wie Michael Barkhuysen se vrou, Christina, die vierde kind was.

Michael en Christina Barkhuysen het sewe kinders gehad van wie twee as babas oorlede is. Drie dogters en twee seuns, Johannes Cornelis Wehmeyer* (John) en Nicolaas Michael (Mike) het volwasse geword. Omdat Mike die jongste seun was en boonop na sy vader vernoem was, is hy tot in die afgrond in bederf. Nadat hy ’n paar jaar lank deur ’n rondreisende onderwyser onderrig is, is hy vir verdere skool-opleiding George toe gestuur, maar hy het so gereeld soos klokslag weggeloop plaas toe. In plaas daarvan om hom ’n hengse loesing te gee, het sy pa hom glo ’n £10-noot in die hand gedruk en gesê: “Mikey, wil jy nie maar teruggaan skool toe nie?”

John was nooit baie gelukkig met sy derde naam nie. Blykbaar is hy so gedoop omdat pa Michael baie goed bevriend was met die destyds alombekende Gottlieb W.B. Wehmeyer van Wolwekraal. Sy oudste seun kry dus ’n Barkuysen-naam gekombineer met sy goeie vriend se van.

Michael Barkhuysen was nie net ’n kranige boer nie, maar ook ’n knap sakeman. Binne twintig jaar nadat hy Gykorie bekom het, het hy genoeg plase gehad dat elkeen van sy vyf volwasse kinders, behalwe sy oudste dogter Johanna Eliza Olivia, na sy dood ’n plaas kon erf. Johanna, wat teen haar ouers se sin met Petrus Johannes (Pieter) Truter van George getroud is, is summier onterf. Dis nie bekend waarom pa Michael so erg teen die arme Pieter gekant was nie. Die feit dat hy sy naam en van met ’n diamant op een van die woonhuis se ruite uitgekrap het, het hom seker nie meer bemind by sy aanstaande skoonpa gemaak nie. Ek glo pa Michael het in sy enigheid gedink dat die spreekwoord, “Gekke en dwase skryf hulle name op deure en glase”, beslis op dié mannetjie van toepassing was. (“Pieter Truter” het op daardie ruit bly staan totdat die huis in 1985 afgebrand het). Johanna en Pieter het liewer Aberdeen se kant toe verhuis waar hulle hulle op die plaas Bronvliet in daardie distrik gaan vestig het. Daar is Pieter in 1918 as boer en algemene handelaar oorlede. ’n Deel van Kykoe, die eiendom wat Johanna se erfgrond sou gewees het, is aan haar kinders bemaak. Dit is in 1923 uit hul oupa se boedel op die name van “John Sydney Truter and 6 others” oorgedra. Sydney het sy deel van die grond agtien jaar lank behou voordat hy dit in 1941 aan ’n familielid van sy vrou, Johannes Lukas le Roux, verkoop het en op sy oorlede vader se plaas, Bronvliet, gaan boer het.

Maggie, die Barkhuysens se tweede dogter, het ’n vol lewe gehad wat haar oor drie kontinente geneem het voordat sy op Kykoe oorlede is. Maggie wat eintlik Frederika Margaretha gedoop is, is in 1888, soos haar tant Elizabeth (wat met Joseph Holland getroud was), met ’n uitlander William Thomas (Will) Radcliffe, gebore 27 Julie 1851, getroud. Volgens familie-oorlewering was hy ’n gekwalifiseerde rekenmeester en afkomstig van die Isle of Man. (Volgens die SAG is sy jonger broer Fred egter in Macclesfield, Engeland gebore en moes die Radcliffe-gesin op daardie stadium daar gewoon het). Will en sy broer Fred Allison (William T- son), gebore c.1853, het in 1876 in die land aangekom. Maggie en Will het ontmoet toe hy in die George-omgewing werksaam was. Hulle was al verloof toe Will besluit het om in Australië te gaan werk. Hy is vooruit om hom eers daar te vestig en Maggie het ’n paar maande later gevolg. Daar is gereël dat sy by Mosselbaai aan boord sou gaan. Dit was ’n hele storie. Sy is eers met ’n perdekar tot by die hawe. Daar is sy in ’n roeibootjie gehelp wat haar tot by die skip geneem het wat in die baai voor anker gelê het. By die skip gekom, moes sy oorklouter in ’n mandjie wat boontoe gekatrol is terwyl dit plek-plek woes heen en weer swaai. Vir haar was die bootreis wat drie weke geduur het, eindeloos. Sy was selde so bly in haar lewe soos op die dag toe die boot uiteindelik in die vreemde vasmeer. Die tweetjies is glo in1888/9 daar getroud. (Volgens die Radcliffe-geslagregister in die SAG is hulle op 17 Oktober 1900 getroud). Will het ’n jaar of wat in Australië gewerk voordat hulle weer op die skip geklim het en Europa toe gevaar het. Daar het hulle ’n tyd lank in Engeland en ook in Duitsland gewoon. Uiteindelik het Will en sy broer Fred hulle as rekenmeesters in Johannesburg gevestig. Maggie en Will was kinderloos. Hulle was egter peetouers vir haar neef Hans Barkhuysen se derde dogtertjie Mattie wat na hulle albei vernoem is en dus Maggie Radcliffe gedoop is. Een bittere koue winter toe daar ’n paar keer selfs sneeu op die Hoëveld geval het, het Will hom so ooreis dat hy tering opgedoen het. Omdat hy nie beter geword het nie, het hulle besluit om Langkloof toe te trek. Hulle het hulle gevestig op dié deel van Sunnyside wat Maggie van haar pa geërf het. Dis hier waar William in 1914 selfmoord gepleeg het – waarskynlik omdat hy nie heeltemal gesond geword het nie en aan depressie gely het. Maggie het in die kombuis gestaan toe sy die skoot hoor. Sy het uitgestorm buitetoe, maar dit was reeds te laat. Omdat Maggie toe heeltemal alleen was, het haar broer John voorgestel dat sy by sy gesin op Orange Grove kom woon. ’n Klompie jare voor haar dood in 1944 het sy by haar suster Christina (aunt Chris), die weduwee van dr Meiring, op De Kozyn, ’n deel van Kykoe, gaan woon. ’n Paar dae voor haar heengaan het Maggie nog vir haar suster gesê: “Christ is calling us and I am glad to go.”

Gykorie het eers tot sy reg gekom toe Michael Barkhuysen die eienaar van die plaas geword het. Dit is moontlik hy wat die plaas Orange Grove gedoop het, want op sy sterftekennisgewing staan daar dat hy op Orange Grove, Uniondale oorlede is. Dié naam het waarskynlik eers in die tweede helfte van die 19de eeu by die Barkhuysens begin byval vind nadat sitrusboerdery laat in daardie eeu al hoe gewilder in Langkloof geword het. Ook Gykorie se Barkhuysens moes destyds lemoene op groot skaal begin aanplant het anders sou die plaas nie “Lemoenboord” gedoop gewees het nie. (Dit is interessant dat daar in 1893 se Kieserslyste vir die Kaap die Goeie Hoop deurgaans van Kykorie gepraat word terwyl dié naam tien jaar later glad nie voorkom nie. Die lyste vir 1903 meld op hulle beurt weer net Orange Grove terwyl die naam Kykorie nie gebruik word nie). Vroeër jare – nog voordat Alexander Baldie in 1904 appels vir kommersiële gebruik in Onder-Langkloof begin aanplant het – het almal maar vrugtebome vir eie gebruik aangehou. Barkhuysen se dogter Maggie het vertel dat pa Michael appels in die kelderkamer op Orange Grove gebêre het en dat dit so goed gehou het dit kon net sowel in ’n koelkamer bewaar gewees het. In Oktober wanneer hy verjaar het, het hy vir sy vriende daarvan present gegee. Die name van appelsoorte wat toeka se dae vir huisgebruik aangeplant is, val vandag vreemd op die oor. Daar was bv. George-appels, sulke groot gestreepte sagte appels, Wy-tak-appels wat lank gehou het, Piesangappels, sulke klein rooietjies met wit spikkels en vroeë gestreepte appels met so ’n soetsuur smaak. Soos ander Langkloof-boere van daardie dae het Michael Barkhuysen hom grotendeels op veeboerdery toegespits. Wanneer hy sy beeste wat wild in die veld geloop het, gaan inspekteer het, het hy soggens vroeg op Kliprivier weggespring, weswaarts gehou al met die berg langs deur Gykorie en Kykoe om uiteindelik agt myl verder op Dieprivier te gaan draai. Daarvandaan het hy weer teruggestap Orange Grove toe. Die stappery het hom die bynaam “Ou Loper” besorg. Dit het hom glad nie gepla nie, want hy was fiks en gesond totdat hy onverwags in 1889 op die relatiewe jong ouderdom van 63 jaar aan longontsteking oorlede is. Sy dogter Maggie het vertel dat hy op nat grond gesit het en toe siek geword het.

Teen c.1857 het Michael Barkhuysen die eerste en die enigste winkel in daardie kontrei op Gykorie oopgemaak. In sy dagboek wat hy vanaf Oktober 1857 gehou het, het hy geskryf dat hulle begin het om bakstene vir die nuwe opstal te maak en dat hy sy negosie begin merk het. (Pa Michael se dagboek – deels in Engels, deels in Hollands geskryf – is nou in besit van sy agteragterkleinkind Michael, Neville en Rea Barkhuysen se seun). Aanvanklik het hy ruilhandel gedryf met planke en wawiel-speke vanaf Knysna, asook droëvrugte en gansvere. Hy het drie waens gehad wat tog gery het na verskillende areas, bv. Port Elizabeth, die Groot Karoo en die Oranje Vrystaat. Oor die sloot op Orange Grove lê vandag nog twee groot plat leiklippe wat hy van Beaufort-Wes af saamgebring het. Soms het hulle met die mooiste meubels van die Kaap se kant af gekom wat in die Barkhuysen-familie bewaar gebly het tot op 14 November 1985. Op daardie vreeslike dag is Michael Barkhuysen se agterkleinseun, Evan, op 47-jarige leeftyd in Orange Grove se huis deur ’n bruin arbeider wat op die plaas gewerk het, vermoor. Nadat hy Evan doodgeskiet het met die enigste koeël wat in die huis was – in die loop van die .303-geweer –, het hy die huis aan die brand gesteek. Daarna het hy weggejaag met die plaasbakkie. Dié het hy by Nuweplaas in Onder-Langkloof omgegooi waar hy ook in hegtenis geneem is. Van al daardie pragtige meubels, asook die stinkhoutdeure, die geelhoutvloere en -plafonne, het net as oorgebly. Vandag is selfs die murasie plat gestoot, geen teken meer van die statige woonhuis van destyds nie.

Toe Michael Barkhuysen se kinders in die 1860’s moes begin skoolgaan, was daar nog nie sprake van ’n skool in daardie deel van Langkloof nie. Hy was dus verplig om van rondreisende onderwysers gebruik te maak. Hierdie onderwysers wat sommer ook op die plaas moes help hand gee, het by die gesin ingewoon – gewoonlik in ’n buitekamer as een beskikbaar was. Maggie Barkhuysen onthou dat haar eerste onderwyser die einste Henry Buckley was van wie haar pa Gykorie in 1858 gekoop het. Met só ’n naam was hy natuurlik Engelssprekend en dus is hulle in Engels onderrig. Sy onthou dat sy een middag vir mnr Buckley moes koffie neem kamer toe. Omdat hy nie daar was nie, het sy dit op die vensterbank neergesit en omgedraai. Met dié loop sy haar in hom vas en skrik so groot dat sy dadelik wegval met: “Sir, sirs coffees on sirs windowsill.” Soos hulle ouer geword het, is die Barkhuysen-kinders na dorpskole vir hoërskoolopleiding en nog later na tersiêre inrigtings vir verdere studie. Johannes Cornelis Wehmeyer (John), die oudste Barkhuysen-seun, wou bitter graag vir predikant gaan leer. Hy was reeds besig om op Stellenbosch te studeer terwyl sy susters in die Paarl skoolgegaan het en musiek geneem het. Hulle het by ’n Cilliers-gesin geloseer en John het hulle naweke daar gaan besoek. Toe laat weet sy pa hy moet huis toe kom om te help boer. Op daardie stadium het pa Michael ’n hele paar plase tot sover soos Ganskraal besit. John wat nie daarvan sou droom om met sy pa te argumenteer nie, is plaas toe. Saans in sy vrye tyd het hy begin om bidure in die omgewing te hou – op Kliprivier, Orange Grove, Kykoe en selfs tot so ver soos Dieprivier. Soos sy pa, het hy meestal verkies om oral heen te stap. Later jare het hy vir die kweekskoolopleiding van ’n Van Rensburg-seun van Ganskraal wat graag wou predikant word, betaal.

Na pa Michael se dood in 1889 het die oudste Barkhuysen-seun, John, die eienaar van Orange Grove geword. Soos die gebruik destyds was, het ’n hele paar deelboere op een stadium op die plaas ’n bestaan gemaak. Bekyk ’n mens die Kieserslyste vir 1893, kom jy agter dat John se oom aan moederskant, Johannes Jacobus Janse van Rensburg, asook drie van sy seuns, William Edward, Esias Engelbertus en Johannes Jacobus (Johans), toe op Orange Grove, destyds nog algemeen bekend as Kykorie, geboer het. Johannes Jacobus senior wat met Charlotte Francis Camm (die dogter van ’n Britse Setlaar-egpaar) getroud was, het klaarblyklik met sy gesin van twaalf van Ganskraal af Gykorie toe getrek waar sy suster Christina gewoon het. Dat hulle daar gaan woon het, maak nogal sin, want Gykorie was ’n groot plaas wat nog nie onderverdeel was nie terwyl Johannes se stukkie erfgrond op Ganskraal seker hopeloos te klein was om sy groot gesin te onderhou. Behalwe vir die vier Van Rensburgs het ook twee Van Huyssteen-neefs, albei genaamd Abraham, ene Willem du Plessis en ’n sekere Jacob Kespey daar ’n bestaan gemaak. Laastens het drie bruin kleinboere, Jacobus, Frederick en Dirk Bruinders, ook om ’n deel op die plaas geboer. Op Gykorie is die deelboer-tradisie voortgesit tot diep in die 20ste eeu. Vroeg in die 1930’s het Jacobus Benjamin de Jager weens erge droogte in die Karoo, weiplek vir sy diere by John Barkhuysen se seun, Migal, op Orange Grove gekry. Migal het ’n huis spesiaal vir die gesin op die plaas laat oprig. Die huis is sonder ’n plafon gebou. Die jongste De-Jager dogter, Beaulah (nou Hoogenhout), onthou hoe bang sy was wanneer die donderweer opgesteek het, want jy kon die donderslae baie duidelik in daardie huis hoor, om nie eers van haelkorrels op die dak te praat nie. Die De Jagers het langer as ’n dekade daar gewoon voordat hulle in 1942 Somerset-Wes toe verhuis het. Die jonger kinders het almal op die plaas skoolgegaan, ook die jongste seuntjie, Wilhelm, wat daar gebore is. Tannie Rhoda van Rooyen vertel dat daar nêrens ’n babawiegie vir die kleinding te vinde was nie, dus is ’n mandjie met ’n deksel op wat aan tant Maggie Radcliffe behoort het toe maar ingespan as wiegie. Dit is tydens die De Jagers se verblyf op Orange Grove dat die jong wewenaar Camm Janse van Rensburg, ’n kleinseun van Johannes Jacobus, met die tweede oudste De Jager-dogter, Anneline, kennis gemaak het en met haar getroud is.

Op 4 Mei 1910 het John Barkhuysen saam met twee van sy swaers, Perus en Vertie van Rooyen, ook die eienaar van die aangrensende stuk grond, bekend as Anneks Kykorie, geword. ’n Gedeelte van hierdie plaas, bekend as Triangle, is aan sy jongste seun, Rodney, nagelaat. Vandag behoort dit aan sy kleinseun, Brian Barkhuysen. John was reeds 42 jaar oud toe hy in 1898 met Anna Carolina Roberta (Ruby) van Rooyen van Dieprivier getroud is. Hulle het elf kinders gehad van wie tannie Rhoda van Rooyen, die tweede jongste, die enigste een is wat vandag op 97 jaar nog lewe. Orange Grove se naaste kerk was op Molenrivier of Uniondale, maar vroeg in die 20ste eeu (tot ongeveer die middel-1930’s) was die plaas nog deel van Knysna se gemeente. Die predikant het elke paar maande die grondpad wat Thomas Bain in 1871 voltooi het, met kar en perde aangepak Klein-Langkloof toe. Hy het gewoonlik op Orange Grove tuis gegaan, maar oral waar hy gekom het – De Vlugt, Pietersrivier, Kliprivier – is dienste gehou, kinders gedoop, jongmense aangeneem, paartjies getrou, ens. ’n Paar weke na tannie Rhoda se geboorte – sy was die tiende kind – klop die predikant eendag op die plaas aan. Ma Ruby maak die deur met die baba op haar arm oop en die dominee sê:

“O, hier is ’n baba! ’n Seun of ’n dogter?”

Ma R: “Nee, dis ’n dogter.”

Ds: “Is sy al gedoop?”

Ma R: “Nee, ons het nog nie eers ’n naam vir haar nie.”

Ds: “Dan doop ons haar vandag en gee haar naam Rhoda, want sy is die dogtertjie wat vir Petrus die deur kom oopmaak het.”

Op dié manier het Knysna se predikant vir tannie Rhoda twee keer naam gegee – die eerste keer met die keuse van haar naam en die tweede keer met haar doop.

By gebrek aan ’n skool op die plaas het die drie oudste Barkhuysen-kinders – Ruth, Michiel en Phillipus – eers op Wittedrif skoolgegaan waar hulle oupa Michael jare tevore geld gegee het vir die bou van ’n skool. Ruth was al nege jaar oud en Phillipus was maar vyf toe hulle weekliks by Van Huyssteens op Wittedrif gaan loseer het. Later het pa John ’n buitehuis op Orange Grove laat inrig vir ’n skool. Die gebou het vier kamers op ’n ry gehad en die middelste twee vertrekke wat met ’n binnedeur verbind was, het die nuwe skool geword. Daar was ook ’n skooltuin waarin die seuns gedurende landbouperiodes gewerk het. Op een stadium was daar soveel kinders dat daar tot drie onderwysers aangestel was. In 1918 besluit John Barkhuysen om op Worcester te gaan woon sodat sy kinders uit die huis uit by ’n goeie skool kon skoolgaan. Sy niggie, Lydia van Rooyen en haar man, Adam Mostert, het hul intrek in Orange Grove se huis geneem om ’n oog oor alles te hou. Adam was terselfdertyd ook skoolhoof op die plaas. Orange Grove se Barkhuysens het vanaf 1918 tot 1925 op Worcester gewoon. Daar het pa John ’n huis met ’n groot erf gekoop waar die gesin agt jaar lank gewoon het. Die derde seun, John, het gou “slim” geword op die dorp. Hy het agtergekom dat die dowe kinders van die De La Bat-skool toegelaat is om sportbyeenkomste gratis by te woon. So begin hy toe saam met hulle inglip wanneer daar rugby gespeel word. Iemand moes snuf in die neus gekry het, want eendag verskyn ’n beampte naby die groepie doofstom kinders met die bevel: “Alle dowes, staan asb.” Die “dowe” John spring dadelik op! Onnodig om te sê, hy moes op die plek toegangsgeld betaal. Einde 1925 is die Barkhuysen-gesin terug plaas toe waar tannie Rhoda vier maande lank by die plaasskool – op daardie stadium ’n tweemanskool – skoolgegaan het. Die meeste van die Barkhuysen-kinders was toe reeds uit die skool, sommige was op universiteit en party het al gewerk. Ruth, die oudste, het al skoolgehou – eers op Oudtshoorn en later op Loxton waar sy haar man Jannie Neethling ontmoet het. Die drie jongstes moes egter koshuis toe. Tannie Rhoda is terug Worcester toe waar sy standerd agt geslaag het. Worcester was darem te ver van Langkloof af, dus is sy vir matriek na die Hoërskool Outeniqua op George waar mnr D J J de Villiers toe skoolhoof was. Net daar besluit sy om van Latyn en Wiskunde af oor te skakel na Landbou en Huishoudkunde – twee vakke waarvoor sy ’n groot klomp werk moes inhaal. Alles het egter goed afgeloop en sy het matriek geslaag met ’n B-simbool vir Landbou en ’n C-simbool vir Huishoudkunde. Die landbou-onderwyser, mnr Noblejack, was glo ’n ware jintelman. Hy het haar baie aangemoedig en ondersteun, trouens hy was die enigste onderwyser wat met haar pa se heengaan in 1929 met haar kom simpatiseer het.

Gelukkig is die plaasskool op Orange Grove nie gesluit toe die laaste Barkhuysen-kind sy laerskoolopleiding voltooi het nie. Kinders uit die omgewing het tot in die 1950’s daar skoolgegaan. Lily Williams (geb. Janse Van Rensburg) van die buurplaas Spes Bona onthou hoedat sy as sub A-dogtertjie in die week by Migal en Lydia Barkhuysen geloseer het. As hulle die slag iewers heen moes gaan, het sy by ouma Ruby Barkhuysen in die groot huis gaan slaap. Vir haar was die huis massief en as sesjarige was sy so bang dat sy heelnag agter aunt Ruby se rug geslaap het. Op daardie stadium het Danie Meyer by Orange Grove se eenmanskooltjie onderwys gegee. Hy was met Vera Barkhuysen, die jongste dogter van Hans Barkhuysen van Oskraal, (’n neef van John Barkhuysen van Orange Grove) getroud. Hy was vreelik kwaai en het die kinders oor die geringste foutjie sommer oor ’n bank gegooi en behoorlik gelooi. Lily sal nooit vergeet hoe benoud hulle was as mnr Meyer eers begin het om ’n paar letters van die alfabet wat op aparte stukke karton neergeskryf was, omhoog te hou en daar dan op jou nommer gedruk is om die woord te spel nie. Beaulah Hoogenhout (geb. De Jager) onthou nie veel van mnr Meyer se dinge nie. Wat haar nog helder voor die gees staan, is haar getroude suster Anneline van Rensburg wat te perd van die buurplaas af by die skool aangekom het om vir die meisiekinders te kom naaldwerk gee. Sy was nie min trots op haar ousus nie! Anneline se dogter, Lorraine Wagenaar (geb. Janse Van Rensburg), vertel dat sy en haar broer Eben soggens kilometers ver van De Kozyn – ’n deel van Kykoe – af Orange Grove toe moes stap. Die juffrou wat toe daar skoolgehou het, was Evelyn Ferreira (geb. Martin), die dogter van oom Adriaan Martin van Speelmanskraal. Lorraine onthou dat haar ma hulle gemaan het om nooit ooit by vreemde mense in ’n voertuig te klim nie. Een middag stap sy en Eben huis toe en ’n oom hou by hulle stil en sê hulle moet saamry. Lorraine hou voet by stuk met: “Ek klim nié in nie.” Toe die twee uiteindelik by die huis kom, sit die “vreemde” oom by hulle ouers op die stoep en lag tog te lekker vir die kind wat so hardkoppig volgehou het dat sy nié saam met ’n vreemdeling ry nie. John Barkhuysen se kleinseun, Neville, onthou dat sy tant Ruth Neethling die laaste onderwyseres was wat op Orange Grove skoolgehou het voordat die skool laat in die 1950’s finaal gesluit het. Na haar man se vroeë dood het Ruth besluit om terug te keer Langkloof toe.

Orange Grove se naaste dokter was op Uniondale, daarom het tant Ruby Barkhuysen altyd ’n pragtige houtkissie met afskortings vir botteltjies met homeopatiese middels byderhand gehad. In 1932 het dr Joseph Harris ’n praktyk op Uniondale geopen en van toe af is hy gereeld uitgeroep Langkloof en De Vlugt toe. In daardie beginjare was daar nie orals paaie waarop ’n motorkar kon ry nie. Waar die pad opgehou het, het iemand met ’n perd hom ingewag. Of die arme man goed kon perdry of nie, hy het nie juis ’n keuse gehad nie. Hy kon eers na sy spreekure op uitroepe reageer en het gewoonlik in die aand en tot laat in die nag op plase opgedaag. Wanneer hy geslaap het, bly ’n raaisel, want hy was nooit baie haastig nie en het altyd gebly vir koffie en iets te ete. Hy was egter ’n baie goeie dokter en daar was niemand beter as hy waar dit by die diagnose van ’n kwaal gekom het nie.

John Barkhuysen het nie soos sy pa ’n winkel op Orange Grove gehad nie. Later jare, so in die laat-1920’s het die Jood, Solly Kaplan, ’n winkeltjie op die plaas kom oopmaak – dieselfde Kaplan wat in die eerste dekade van die 20ste eeu “storekeeper” op Dieprivier was. Dit is in ’n buitehuis – die eerste woonhuis op die plaas – ingerig. Dié ou huis staan nog. As die Barkhuysens se jongste dogter, Noeline, die dag lus was vir lekkergoed, het sy vir oom Solly bruin papier geneem waarmee hy kardoesies gedraai het in ruil vir ’n paar taai suurklontjies. Met die hoop om meer lekkers te kry, het sy altyd ’n witleuentjie vertel en gesê haar ma stuur die papier.

Soos kinders destyds maar moes maak, moes die Barkhuysen-kinders hulle ook self vermaak. Op ’n warm somersdag het hulle alte graag in ’n swemgat in die Kykoerierivier gaan swem of daar is soutrib en toebroodjies ingepak en hulle het in die Poort gaan piekniek hou. Hulle was ook dol oor perdry. Soms is die twee hondmak perde, Poppie en Sally, ingespan en met die kar is daar bv. Dieprivier toe gery na outa Krisjan Bruinders wat hulle stukkende skoene reggemaak of versool het. Op Orange Grove se werf was daar ook ’n ringtennisbaan (tenniquoit court) waar hulle vakansietye selfs toernooie met die buurplase se jongmense gereël het. As daar ’n dame kortgekom het, het die jongste broer, Rodney, sommer gou-gou ’n suster se strandrok en polvyskoene aangetrek! By sulke geleenthede het die gemmerbier, lemoenkoeldrank en koekies nie agterweë gebly nie. Tannie Grace Taute onthou dat dit vir hulle kinders die lekkerste lekker was om saam met hul ma, tant Floss (geb. Van Rooyen), by haar suster Ruby op Orange Grove te gaan kuier. Dan het hulle heelpad van Molenrivier af op hooi agterop die klein bokwaentjie wat net een sitplek gehad het, gesit of gelê of gespeel of gebaklei soos kinders vandag nog op die agtersitplek van ’n motor maak.

Nadat John Barkhuysen in 1929 op 73-jarige leeftyd aan maagkanker oorlede is, het sy oudste seun Michael (Migal) die boerdery op Orange Grove oorgeneem. Hy is in 1936 met Lydia Martin van Speelmanskraal getroud en hulle het twee seuns, Neville en Evan, en ’n dogter Augusta gehad. Op ’n stadium het Migal se jonger broer, Phillipus, wat ’n deel van Orange Grove van sy vader geërf het, ook plaas toe gekom. Hy het eers ’n B Sc-graad aan die Universiteit van Stellenbosch verwerf waarna hy onder andere op Warrenton in die Vrystaat gewerk het. Sy laaste pos was dié van assistent-direkteur by die Inspektoraat van Ontvlambare Middels en Plofstowwe in Johannesburg. Hy was nooit getroud nie en het alleen in ’n huis oorkant die rivier gewoon en daar geboer. Toe hy bloedkanker ontwikkel het en te swak geword het om vir homself te sorg, het sy suster Ruth en later sy suster Rhoda hom opgepas. Hy is in 1984 op die plaas oorlede. ’n Jaar later is Evan wat ook nooit getroud was nie, in die ou opstal vermoor. Daarna het Johnny Stander ’n hele klompie jare lank die plaas gehuur voordat dit vroeg in die 21ste eeu verkoop is. Vandag staan daardie eens florerende plaas onbewoon en verlate.

Bronne

1. Cape of Good Hope Voters Lists, 1893

2. Toponymica Hottentotica, Vol B, A – Z. G.S. Nienaber en P.E. Raper

3. Suid-Afrikaanse Geslagregisters Vol 3, 9

4. Die Suid-Afrikaanse familie Barkhausen, saamgestel deur Johan Barkhuizen

5. Mondelinge en geskrewe inligting ontvang van Rhoda van Rooyen (geb. Barkhuysen)

6. Mondelinge inligting ontvang van Lily Williams (geb Janse Van Rensburg), Lorraine Wagenaar (geb. Janse Van Rensburg), Beaulah Hoogenhout (geb. De Jager)

7. Inligting telefonies ontvang van Neville Barkhuysen

Saamgestel deur Anista van Huyssteen Oktober 2010

My twee oupas veg teen mekaar tydens die Rebellie in 1914

2010-03-20T13:39:00.000-07:00

My twee oupas, Johan Gerhardus (Johny) Barkhuizen en James Alexander (Jim) de Jager het tydens die Rebellie van 1914 by Kuruman en by Witsand oor die loop van 'n geweer na mekaar gekyk. Min het hulle toe geweet dat veertig jaar later gaan twee van Johny se seuns met twee van Jim se dogters trou. Die uitbreek van die Eerste wêreldoorlog in 1914 het Suid-Afrikaners verdeel oor deelname aan die oorlog aan die kant van Brittanje. Baie Afrikaners was steeds anti-Brits, 12 jaar na die Anglo-Boereoorlog en die konsentrasiekampe.

Johny Barkhuizen, van die plaas Skietkraal, Amalia distrik, was 21 jaar oud en nog ongetroud in 1914. Hy was lid van die Schweizer-Reneke kommando o.l.v. Christiaan Mussmann. Die Wes-Transvaal is De la Rey-wêreld en Siener van Rensburg se invloed is ook sterk. In September 1914 was hulle met 'n militêre oefening op Potchefstroom besig. Genl. Kemp het hulle op die paradegrond laat kies tussen deelname aan Brittanje se kant of Rebellie teen die oorlog. Hierdie keuse moes 'n groot indruk op oupa gelaat het want dis net een van drie stories wat hy my persoonlik (toe ek in st. 8 was) oor die Rebellie vertel het.

Johny Barkhuizen, ongeveer 1914

In November 1914 is Johny deel van Generaal Jan Kemp se 600 jong manne wat vanaf Schweizer-Reneke oppad is na Suid-wes Afrika om met die Duitsers kontak te maak. Hulle is by Matjiesspruit net langs ons familieplaas verby Pudimoe, Dry Harts en toe Kuruman toe. Dit was 'n verskriklike tog tot in Upington. Hulle het min voorrade gehad en die perde het opgepak. Oupa Johny se tweede storie aan my was dat hy sy "Army" perd oppad omgeruil het met 'n ponie en die hierdie ponie het hom gedra tot hulle gevang is by Upington. (Wat oupa nie gesê het nie is dat die Rebelle oppad maar voorrade en perde gevat het wat hulle wou hê met die belofte dat hulle sal betaal as hulle die Engelse uitgedryf het). Intussen is oupa Jim de Jager 'n artikel klerk in Kuruman. Hy is lid (nr.8) van die Van Zyl's berede kommando (die naam het net na die Rebellie na die Kalahari Horse verander.) Oupa is op 28 Oktober 1914 bevorder tot die RSM (Regiment Sersant Majoor) van die kommando. Hier is 'n foto en sy militêre dienskaart.

James Alexander de Jager as Squadron Sergeant Major in Kalahari Horse tydens die Oos-Afrika veldtog, 1914.

Jim de Jager se dienskaart tydens die Rebellie en Suidwes Afrika veldtog (SADF argief)

By Kuruman het 'n vreemde situasie afgespeel. Kolonel van Zyl was uitstedig en die tweede in bevel, Kaptein Frylinck, was in beheer. Kemp en Frylick kom egter ooreen dat die Rebelle toegelaat word om deur Kuruman te trek sonder 'n geveg. (by Truce Tree) Intussen het van Zyl teruggekom en Van Zyls berede kommando het die rebelle gevolg tot by Witsand en by verskeie geleenthede aangeval . Ek en my broer, Koos, het een oujaar gaan kyk na die Rebelle se vestings wat nog daar by Witsand te sien is. Ons het tot laatnag op die duin gesit en kuier en gewonder oor hierdie twee oupa's van ons se dinge. By Witsand het die Uniemagte van Genl. Jaap van Deventer oorgeneem en die (onervare) Van Zyls berede kommando teruggestuur na Kuruman. Van Zyl kommando se naam is verander na Kalahari Horse en twee weke later is hulle deel van die Brigade wat die Duitsers in Suidwes-Afrika sou aanval as deel van die Eerste Wêreldoorlog. (Later meer oor oupa Jim se Duitwes en Oos-Afrika veldtog)

Ek het eendag vir oupa Jim gevra hoekom was hy nie ook 'n Rebel nie. Sy antwoord was reg vir 'n seun: "Ek wou oorlog maak en het by die eerste soldate wat verbygekom het, aangesluit". Eers later sou ek die politiek van die dag begryp en lekker lag vir oupa Jim se slim antwoord.

Intussen is oupa Johny en sy mede Rebelle by Upington aangekeer. Oupa Johny se derde storie aan my was dat hy nie dink die regeringsmagte het geskiet om dood te skiet nie. Hy het sommer agter 'n vaalbos gelê en baie skote het langs hom die grond getref. (23 rebelle is tog dood) Die Rebelle se leiers (Siener ingesluit) se tronkstraf is uitgedien in die Fort in Johannesburg (vandag deel van die Konstitusionele hof) maar Oupa Johny-hulle is in Kimberley in 'n mynkampong gevange gehou. My ouma Alie, wat my oupa toe al geken het, vertel aan my hy was eintlik vet van al die pampoen wat hulle gekry het. Die vragte pampoen is met koekepanne vir hulle gebring. (Historiese bronne vertel egter dat hulle maar swak behandel was met min kos.)

Veertig jaar later het twee van oupa Johny se seuns (My pa, Das, en sy broer Ben) met twee van oupa Jim se dogters (my ma, Jeanette, en haar suster Rita) getrou. Oupa Johny en oupa Jim het glo met hul eerste ontmoeting op 'n stadium eenkant gesit en herinneringe uitgeruil. Almal het geweet nou bepaal hulle die PLEK iewers tussen Kuruman en Witsand. En daarmee was als afgehandel.

En vandag is ek spyt ek het nie betyds al die vrae gevra nie.

Wou Jan Barkhuysen aanvanklik Oos-Indië toe gaan?

2010-03-12T19:11:00.000-08:00

Was Jan Willem Barkhuysen, in 1765, as soldaat in diens van die VOIC, op pad Kaap toe of Oos-Indië toe? Ek en Gordon Barkhuisen het al lekker gewonder oor die moontlikhede, maar kom ons kyk na die feite wat beskikbaar is?

Die belangrikste bewyse wat ons het dat Jan Barkhuysen oppad ooste toe was, is die volgende:

Sy broer, Simon Henrich, *14 Junie 1731, was alreeds ‘n paar jaar gevestig as sieketrooster in Surabaya (Batavië) /vandag Indonesië/, toe Jan vertrek het. (bron: R. Linde Meier zu Barkhausen) Die voorbeeld van sy broer is heel waarskynlik ‘n belangrike persoonlike rede waarom die stamvader so maklik by die VOIC aangesluit het. Ek en Gordon het gedink dit is logies dat hy sy broer gaan probeer opsoek en om te gaan werk naby een van sy familielede.
Twee aanhalings uit ‘n brief wat die stamvader se ander broer, Herman Carl Dietrich, in 1770 aan hom geskryf het, wys op sy planne om na Oos-Indië te gaan. (ek sal later meer inligting oor hierdie brief gee).

Volgens die brief was die familie onder die indruk dat Jan “…als Schreiber, um in Ostindien aufs Comptoir zu kommen” (.. as skrywer in Oos-Indië op kantoor te gaan [werk], maar met 'n skok moes hulle nou hoor dat hy 'n "informator" in 'n vreemde land (Suid-Afrika) is.
Carl Dietrich vra ook of daar nuus oor broer Simon in Surabya is.

Dit is hierdie “skrywer- plan” en die vraag oor broer Simon wat moontlik wys dat Jan voor sy vertrek al beplan het om na Batavië te gaan om sy broer te besoek. Die inligting in die brief is nogal oortuigend, maar ............ daar is ‘n groot verskil tussen beplan en realiseer. Jan het beplan om skrywer te word maar eindig as soldaat. Die skrywer, Van Gelder, wys baie duidelik, uit die wyse waarop die VOC funksioneer, dat ‘n Duitser, soos Jan Barkhuysen, eintlik maar net as soldaat of matroos aanvaar sou word: “Een Duitser die het Compagniebedrijf zeer goed gekend heeft, schreef in de jaren vijftig van de zeventiende eeuw dat het voor een vreemdeling vrijwel onmogelijk was anders dan als soldaat naar de Oost te varen, van wat voor goede kwaliteit hij ook was of met welk een gezond verstand hij ook was gezegend.” Matrose moes darem ‘n bewese ervaring op see gehad het en hulle was werklik maar ‘n rowwe klomp. Die groot meerderheid nuwelinge het dus, ongeag hulle kwalifikasies of ambagte, as soldaat aangesluit. Van Gelder sê dat die poste as skrywers, koopmanne en hoër offisiere uitsluitlik vir Nederlanders gereserveer is. Alhoewel Jan Barkhuysen se familie onder die indruk was dat hy as skrywer gaan werk het die VOC egter die laaste sê gehad.

Dieselfde kon gebeur het met sy plan om ooste toe te gaan. Die VOC wou hom dalk Kaap toe stuur. Aan die ander kant egter ……Volgens Karel Schoeman (Duitser aan die Kaap) het amptenare van die VOC dikwels ‘n groot sê gehad in die plek waar hulle diens gedoen het. Die dienskontrak met die VOC het ook bepaal dat die kontrak eers in werking tree met aankoms in die Kaap/Batavië en die reistyd is dus uitgesluit as diens en vir betaling.

Volgens die skeepsjoernaal en die "roll call"- lys die sg. Generale Monsterrolle van 1766, in die Kaapse argief, is hy in die hospitaal opgeneem 'n week na aankoms in die Kaap. Die Kievitsheuwel het weer op 11 April 1766 (37 dae na aankoms) uit die Kaap vertrek op die tweede deel van die reis na Batavië . Was Jan dalk nog siek en moes hy agterbly? Die lyk tans vir my of hy net 8 dae in die hospitaal was maar ek weet nie of ek die skeepsjoernaal reg interpreteer nie. Hoekom is daar bv. op die roll call lys vir die jaar 1766 aangedui dat hy in die hospitaal is as hy net 8 dae daar was?

Bewyse dat Jan beplan het om Kaap toe te gaan.

‘n Belangrike argument dat Jan Barkhuysen se opdrag/besluit was om Kaap toe te gaan, is die feit dat daar geen "request" nota bestaan aan te dui dat sy aanvanklike opdrag verander nie. Daar is heelwat voorbeelde van korrespondensie in die argief van werknemers wat versoek om na ander poste verplaas te word of aan te bly in die Kaap ens. (sien Leibrandt se boeke "Requesten"). Volgens die skeepsrekord het 12 van die 115 soldate in die Kaap agtergebly toe die skip weer vertrek op die tweede deel van die reis Oos-Indië toe. Die belangrikste argument dat hy bestem was om Kaap toe te kom is die feit dat hy hier aangebly het en volgens alle aanduidings nooit sy voete in Batavië gesit het nie.

Wat sal dit nou wees: Kaap of Oos-Indië? Vir my lyk dit of ons nog bietjie werk in die argief moet doen? Op hierdie stadium lyk dit tog of hy beplan het om Batavië toe te gaan, maar die VOC se opdrag of die hospitaal het veroorsaak dat hy in Suid-Afrika aangebly het.

Ons familie is 244 jaar in Suid-Afrika

2010-03-11T18:10:00.001-08:00

Op 3 Maart 1766 (244 jaar gelede) het Jan Willem Barkhuysen aan boord van die skip “Kievitsheuvel”, ‘n retoerskip van die “Verenigde Oos-Indiese Kompanjie”, in die Kaap aangekom.

Tipiese Oos-Indië vaarder waarmee Jan Barkhuysen in die Kaap aangekom het.

Die “Kievitsheuvel” se vertrekdatum uit Texel is 15 November 1765 en die skip was deel van die Kersvloot in 1765. Jan het Europa in die middel van die winter verlaat. Volgens die skeepsjoernale het Jan bo en behalwe die wolpak waarmee hy uitgerus is nog op die skip ‘n duffelse jas kontant gekoop. Hierdie warm klere het hy seker maar diep in sy skeepskis gebêre toe hulle die somerson in Afrika getref het.

Kaptein Franz Overzee was in bevel van die skip en daar was presies 350 mense aan boord. Hulle het bestaan uit 219 offisiere en matrose, 115 soldate, 12 vakmanne en 4 passasiers. Die Kievitsheuvel se vaart na die Kaap het net meer as drie maande geduur. Om presies te wees, 108 dae. Jan Willem Barkhuysen was een van die soldate.

Ons weet volgens die skeepsrekord dat Jan Willem Barkhuysen ‘n week na aankoms in die Kaap, op 10 Maart 1766, in die hospitaal opgeneem is. Die personneellyste van die VOIC, die sg. Generale Monsterrollen, dui vir 1766 aan dat Jan in die hospitaal is. Dit bevestig die inligting uit die skeepsjoernaal dat hy op 18 Maart, net na aankoms, in die hospitaal opgeneem is.

Vir die jaar 1767 vind ons sy naam as gewone soldaat in die garnisoen. Hy is lid van “De Eerste Facante Comp [kompanie] ” onder bevel van Kaptein Hieronimus Hendrikx en Vaandrig Johan Andries Schults. Dit beteken dat Jan nie na ‘n buitepos uitgeplaas is nie (want dan sou sy naam onder een van die buiteposte voorgekom het) maar dat hy eerder met wagbeurte en ander take by die kasteel besig was.

Ek probeer nog bepaal waar die Eerste Kompanjie gestasioneer was en of hulle betrokke was by enige insidente in hierdie tydperk. Wat ek wel gekry het is twee verwysings na Kaptein Hendriks. In albei gevalle word sy titel as “Capitain Lieutenant Militaire deeses Casteels” aangedui wat in alle waarskynlikheid daarop dui dat hy die bevelvoerder van die wagte by die kasteel was.

In 1768 het Jan Barkhuysen gaan werk by 'n boer Nicolaas van Rensburg op die plaas (Klein?)Palmietrivier - net buite Riversdal. Hy sou 8 jaar daar werk en ook met Nicolaas se dogter, Jacquemina, trou. Daarna is Jan en Jacquemina na hulle eie plaas, Kykoe, in die Langkloof toe.

BRON:
Inligting verkry uit die Skeepsjoernaal van die Kievistheuvel uit die Ryksargief in Den Haag, Nederland. RA Deel I/I.2.b.4 Band 6461.
Generale monsterrolle.

Familiejoernaal

2010-01-30T19:17:00.000-08:00

Hierdie blog is net nog 'n manier waarop ek stukkies familiestories vir almal beskikbaar stel. My website kry baie besoeke maar dis nogal lang stories om te lees. Facebook werk ook, maar dis net 'n gedeelte van die teikenmark. Hier is dus my familie stories.